Zeytinyağı etiketi nasıl okunur?

Riviera, naturel birinci, soğuk sıkım ve yoğun meyvemsi gibi etiket ifadelerinin her biri mevzuatta tanımlıdır. Hangisinin ne anlattığını tek tek ele alıyoruz.

Zeytinyağı etiketinde okunması gereken ilk bilgi kategori adıdır: naturel sızma ve naturel birinci doğrudan zeytinden yalnızca mekanik ve fiziksel yöntemlerle elde edilir, riviera ise rafine zeytinyağı ile naturel zeytinyağının karışımıdır. "Soğuk sıkım" ifadesi yalnızca 27 °C'nin altında elde edilmiş naturel sızma veya naturel birinci yağlarda kullanılabilir. Pirina yağı hiçbir koşulda zeytinyağı olarak etiketlenemez.

Etiketteki kategori adı ne anlatır?

Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği, rafta görebileceğiniz kategorileri tek tek tanımlar. Kategori adı yağın yasal sınıfıdır ve her birinin tanımı Tebliğ'de yazılıdır:

  • Naturel sızma ve naturel birinci: Doğrudan tüketime uygun naturel yağlardır; aralarındaki fark kalite kriterlerindeki eşiklerdir.
  • Rafine zeytinyağı: Ham zeytinyağının trigliserid yapısını bozmayan yöntemlerle rafine edilmesiyle elde edilir.
  • Riviera zeytinyağı: Rafine zeytinyağı ile doğrudan tüketime uygun naturel zeytinyağlarının karışımıdır.
  • Pirina yağı: Zeytin küspesinden elde edilir ve zeytinyağı adıyla satılamaz.

Her sınıfın asitlik sınırını zeytinyağı asit oranı kaç olmalı yazısında listeledik.

"Naturel" kelimesinin anlamı da tanımlıdır. Tebliğ'e göre naturel zeytinyağı, zeytinin doğal niteliklerini değiştirmeyecek bir ısıl ortamda; yıkama, dekantasyon, santrifüj ve filtrasyon gibi yalnızca mekanik ve fiziksel işlemlerle elde edilir.

Riviera zeytinyağı nedir, kötü bir yağ mı?

Riviera mevzuatta yeri olan, meşru bir kategoridir; tek başına bir hile işareti değildir. Tebliğ, riviera etiketinde ürünün rafinasyona tabi tutulan zeytinyağları ile doğrudan zeytinden elde edilen naturel yağları içerdiğinin belirtilebileceğini öngörür.

Sorun, riviera ya da rafine yağın naturel sızma etiketiyle satılmasıdır. İki ürün arasındaki asıl fark içeriktedir: riviera rafinasyondan geçmiş yağ içerir ve rafinasyon yağın kokusunu ve tadını büyük ölçüde giderir. Tebliğ de coğrafi işaret ve duyusal ifadeler gibi kalite beyanlarını yalnızca naturel sızma ve naturel birinci yağlara bırakır.

Soğuk sıkım ve ilk soğuk baskı ne demek?

Bu iki ifade etikette sık görülür ve çoğu zaman bir kalite sınıfıyla karıştırılır. Tebliğ ikisini ayrı ayrı tanımlar:

  • "Soğuk sıkım": zeytin hamurunun 27 °C'nin altında perkolasyon veya santrifüj ile işlenmesiyle elde edilen yağlar için kullanılır.
  • "İlk soğuk baskı": zeytin hamurunun ilk mekanik sıkımında, geleneksel hidrolik pres sistemiyle ve 27 °C'nin altında elde edilen yağlar için kullanılır.

Her iki ifade de yalnızca naturel sızma ve naturel birinci zeytinyağında kullanılabilir. AB'nin 2022/2104 sayılı yönetmeliği de aynı 27 °C eşiğini ve aynı sınıf kısıtını uygular.

Soğuk sıkım ifadesi bir üretim koşulunu anlatır. "Soğuk sıkım" yazan bir şişedeki yağın naturel sızma olup olmadığını ise kategori adı ve o adın arkasındaki ölçümler belirler.

Meyvemsi, acı, yakıcı gibi ifadeler neye dayanır?

Etikette "yoğun meyvemsi", "orta acı" ya da "dengeli" gibi tat ve koku ifadeleri görüyorsanız, bunların kullanımı da kurala bağlıdır. 2023 yılında yapılan değişiklikle Tebliğ, tat ve kokuya ilişkin duyusal özelliklerin yalnızca naturel sızma ve naturel birinci zeytinyağı için kullanılabileceğini hükme bağladı. Bu ifadelerin, eğitimli bir panelin resmî duyusal analiz yöntemine göre yaptığı değerlendirmeye dayanması gerekir.

Tebliğ'in Ek-2'si bu terimleri sayısal aralıklara bağlar:

  • Hafif: ilgili özelliğin medyan değeri 3'ün altında
  • Orta: medyan değeri 3 ile 6 arasında
  • Yoğun: medyan değeri 6'nın üzerinde
  • Dengeli yağ: acılık ve yakıcılık medyanının meyvemsilik medyanını 2 puandan fazla aşmadığı yağ
  • Yumuşak yağ: acılık ve yakıcılık medyanının 2 veya daha az olduğu yağ

Acılık ve yakıcılık bu tanımlarda olumlu özelliktir. Boğazı yakan bir zeytinyağı kusurlu değildir; çoğu zaman erken hasadın ve taze zeytinin işaretidir.

Hasat yılı ve tarih bilgisi nasıl okunur?

İhracat yapan işletmeler için bir kural daha önemlidir. AB'nin 2022/2104 sayılı yönetmeliğine göre hasat yılı etikette ancak ambalajdaki yağın yüzde yüzü o hasattan geliyorsa yazılabilir. Farklı hasatlardan yapılmış bir harman, tek bir hasat yılıyla etiketlenemez.

Tarih bilgisi ise sınıfın garantisi değildir. Naturel sızma olarak şişelenen bir yağ, ışıkta ve sıcakta bekledikçe kalite kriterlerinden uzaklaşabilir. Bu konuyu naturel sızma sınıfının nasıl belirlendiğini anlattığımız yazıda ayrıntılı olarak ele aldık.

Etiket doğruysa yağ da doğru mudur?

Etiket, üreticinin ya da dolumcunun beyanıdır. Kategori adı doğru seçilmiş olabilir ama şişedeki yağın o kategoriye uyup uymadığı ancak ölçümle anlaşılır. Rafta bunu tüketicinin yapması zordur; toptan alımda ise beyanın teslim anında kontrol edilmesi mümkündür.

Olivex okuması, etiketteki kategori adını yağın kendisinden alınan sonuçla yan yana koyar. Birkaç damla yağ analiz setinin test kabında telefonla okunur ve sonuç, naturel sızmadan düşük kalite ve tağşişe kadar bir sınıf olarak partinin kaydına geçer. Beyan edilen kategori ile okuma uyuşmadığında parti akredite laboratuvar analizine gönderilir; Olivex bu analizin yerine geçmez. Yöntemin ayrıntıları teknoloji sayfasında yer alıyor.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Analiz setini işinizde deneyelim; nerede ve hangi sıklıkla okuma yapacağınızı birlikte konuşalım.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin