Zeytinyağı asit oranı kaç olmalı?

Naturel sızmada sınır yüzde 0,8, naturel birincide yüzde 2,0. Ama düşük asit oranı tek başına ne sınıfı ne de saflığı kanıtlar.

Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği'ne göre naturel sızma zeytinyağında serbest asitlik, oleik asit cinsinden her 100 gramda en fazla 0,8 gram (%0,8), naturel birinci zeytinyağında ise en fazla 2,0 gram (%2,0) olmalıdır. Asit oranı %2,0'ı aşan naturel yağ "ham zeytinyağı" sayılır ve doğrudan tüketime sunulan sınıfların dışına çıkar. Yine de asit oranı sınıfı tek başına belirlemez; peroksit, ultraviyole soğurma ve duyusal değerlendirme de aynı anda sınırların içinde kalmalıdır.

Zeytinyağında asit oranı neyi ölçer?

Asit oranı, yağdaki serbest yağ asitlerinin miktarıdır. Zeytinin içindeki yağ normalde trigliserid yapısındadır. Meyve ezildiğinde, dalında ya da kasada bozulduğunda, hasat ile sıkım arasında uzun süre beklediğinde ya da yağ kötü koşullarda saklandığında bu yapı parçalanır ve serbest yağ asitleri ortaya çıkar.

Bu yüzden asit oranı, yağın hammaddesinin ve işlenme sürecinin ne kadar özenli olduğunu gösteren bir göstergedir. Sağlam, taze ve hızla işlenmiş zeytinden elde edilen yağın asitliği düşük olur.

Sık karıştırılan bir nokta: serbest asitliğin dilde hissedilen bir ekşilikle ilgisi yoktur. Zeytinyağında boğazda hissedilen yakıcılık ve dildeki acılık başka bileşenlerden gelir ve Tebliğ'in duyusal ekinde olumlu özellik olarak tanımlanır. Asit oranı tadarak tahmin edilemez, ancak laboratuvarda ölçülür.

Sınıflara göre asit oranı kaç olmalı?

Tebliğ'in Ek-1 tablosunda yer alan serbest asitlik sınırları şöyledir:

  • Naturel sızma zeytinyağı: en fazla %0,8
  • Naturel birinci zeytinyağı: en fazla %2,0
  • Ham zeytinyağı: %2,0'ın üzerinde
  • Rafine zeytinyağı: en fazla %0,3
  • Riviera zeytinyağı (rafine ve naturel yağ karışımı): en fazla %1,0
  • Pirina yağı: en fazla %1,0

Uluslararası Zeytin Konseyi'nin (IOC) ticaret standardı ve AB'nin 2022/2104 sayılı yönetmeliği de sızma (extra virgin) için %0,80, natürel (virgin) için %2,0 sınırını kullanır. Fark şuradadır: IOC standardında asitliği %3,3'e kadar çıkabilen "ordinary virgin" adlı ayrı bir sınıf vardır; Türk Gıda Kodeksi'nde bu sınıf yer almaz. İhracat yapan bir işletme, alıcının hangi standarda göre sınıf sorduğunu bu yüzden baştan netleştirmelidir.

Düşük asit oranı yağın naturel sızma olduğunu kanıtlar mı?

Hayır. Naturel sızma sınıfı için asitlikle birlikte şu kalite kriterlerinin de sağlanması gerekir:

  • Peroksit değeri: en fazla 20 meq aktif oksijen/kg
  • K232 (232 nm'de UV soğurma): en fazla 2,50
  • K270 (270 nm'de UV soğurma): en fazla 0,22
  • Delta K: en fazla 0,01
  • Yağ asidi etil esterleri (FAEE): en fazla 35 mg/kg
  • Duyusal: kusur medyanı sıfır, meyvemsilik medyanı sıfırdan büyük

Naturel birincide peroksit sınırı aynıdır; K232 için 2,60, K270 için 0,25 sınırı uygulanır ve kusur medyanı 3,5'e kadar çıkabilir. Bu kriterlerden biri tutmazsa yağ, asitliği ne kadar düşük olursa olsun üst sınıfta kalamaz.

Saflık tarafında da asitlik yanıltabilir. Rafine zeytinyağının asitliği zaten %0,3'ün altındadır; rafine yağ ya da başka bir rafine bitkisel yağ karıştırılmış bir ürünün asit oranı bu yüzden düşük çıkabilir. Rafine yağ karışımını Tebliğ, stigmastadien değeri (naturel sızma için en fazla 0,05 mg/kg) ve UV soğurma gibi ayrı parametrelerle arar.

Etiketteki asit oranına nasıl bakılmalı?

Etikette yazan asitlik değeri, çoğu zaman dolum öncesindeki ölçümü yansıtır. Yağ şişede de değişmeye devam eder; ışık, sıcaklık ve oksijen zamanla kaliteyi düşürür.

AB'nin 2022/2104 sayılı yönetmeliği bu konuda dikkat çekici bir kural koyar: etikette azami asitlik belirtilecekse, bunun son tüketim tarihine kadar beklenen değer olması ve aynı görüş alanında, aynı punto ile peroksit, mumsu madde ve UV soğurma değerlerinin de yazılması gerekir. Bu yüzden etikette tek başına duran "asit oranı %0,3" ifadesi AB pazarında yeterli bir beyan sayılmaz. Etiketteki asıl beyan kategori adıdır; kategori adlarının ne anlama geldiğini zeytinyağı etiketi nasıl okunur yazısında anlattık.

Asit oranı nasıl ölçülür?

Resmî ölçüm laboratuvarda yapılır. Yağ belirli bir çözücü karışımında çözülür ve bilinen derişimde bir bazla titre edilir; harcanan baz miktarından serbest yağ asitleri oleik asit cinsinden hesaplanır. IOC standardı bu ölçüm için kendi yöntem dokümanına atıf yapar. Asitliğin yanında peroksit, UV soğurma ve duyusal panel de aynı numunede değerlendirildiğinde sınıf kararı verilebilir.

Laboratuvar sonucu kesindir ama zaman alır. Hasat döneminde alım noktasına gelen her partiyi laboratuvara göndermek pratikte mümkün olmaz ve karar çoğu zaman tadım ve beyanla verilir.

Olivex bu adımın neresinde durur?

Olivex'in sonucu bir sınıftır: yağın naturel sızmadan düşük kalite ve tağşişe kadar hangi noktada durduğunu alım noktasında gösterir. Okuma analiz setiyle yapılır: test kabındaki sıvıya birkaç damla yağ bırakılır, mobil uygulama damlaları iki kez fotoğraflar ve sonuç parti bilgisiyle kayda geçer.

Akredite laboratuvardaki asitlik, peroksit ve UV ölçümleri yerinde durur. Olivex'in işi, hangi partinin o ölçümlere gitmesi gerektiğine parti henüz teslim alınırken karar vermektir. Yöntemin nasıl çalıştığını teknoloji sayfasında, sahada nasıl uygulandığını çalışma modelimizde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Analiz setini işinizde deneyelim; nerede ve hangi sıklıkla okuma yapacağınızı birlikte konuşalım.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin