Zeytinyağı numunesi nasıl alınır? Tank, IBC ve tenekede temsilî numune

Tankta en az üç düzey, tenekede parti büyüklüğüne göre ambalaj sayısı, üç takım numune ve şahit. Analiz sonucunun partiyi anlatması buna bağlıdır.

Temsilî zeytinyağı numunesi için tankta kabın üstünden başlayarak aşağıya doğru eşit aralıklarla en az üç düzeyden numune alınır ve bunlar birleştirilir; ambalajlı partide ise parti büyüklüğüne göre belirlenen sayıda ambalaj rastgele seçilir. Ticaret Bakanlığı'nın ihracat ve ithalat kalite denetimi tebliği bu adımları zeytinyağı için yazılı hâle getirir, IOC standardı ve AB tüzüğü de ISO 5555'e dayanır. Numune mühürlenir, şahidi ayrılır ve karanlık, serin yerde tutulur.

Musluktan alınan şişe neden yetmez?

Analiz raporu, laboratuvara giden şişeyi anlatır. Şişenin partiyi temsil edip etmediğini ise numuneyi alan kişi belirler. Tankta bekleyen yağda tortu dibe çöker, üst yüzey havayla temas eder, sonradan eklenen yağ her zaman eşit dağılmaz. Dipteki musluktan alınan tek şişe bu yüzden bütün tankı anlatmayabilir.

İşe partiyi tanımlayarak başlayın. Ticari Kalite Denetimi Tebliği'ne (2026/21) göre sınıfı, türü ve parti numarası aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan zeytinyağı bir parti sayılır. Farklı sınıftaki ya da farklı numaralı yağlar tek paçalda birleştirilirse ortaya çıkan sonuç hiçbirini anlatmaz.

Numune almadan önce neye dikkat edilir?

Aynı tebliğdeki genel esaslar kendi uygulamanız için de iyi bir başlangıçtır:

  • Numuneler mümkünse kapalı yerde alınır, yağı kirletecek her şeyden kaçınılır.
  • Numune alma aleti ve kaplar sıcak sabunlu su ya da deterjanla yıkanır, eser kalmayıncaya kadar sıcak suyla durulanır ve kurutulur.
  • Koku ve tadın önemli olduğu yağlarda alet ve kapların ayrıca buharla temizlenmesi önerilir. Naturel yağda duyusal panel isteniyorsa bu adım önem kazanır.

Hangi kaptan nasıl numune alınır?

KapDayanakNasıl alınırElde edilen numune
Stok deposu, tank, gemi lancası, sarnıç vagonu2026/21, TS 341 kaydıUygun aletle üstten aşağıya, eşit aralıkla, en az üç düzeyPaçaldan üç takım birer litre
18 litreden büyük varil ve benzeri kaplar, 18 litreden küçük kapalı ambalajlar2026/21, TS 341 kaydıÇizelgeye göre ambalaj seçilir, kaplar karıştırılırÜç adet 1000 ml birleşik numune ve asit numuneleri
5 litreye kadar ambalajAB 2022/2105, Ek IIEn az 750 ml ise bir ambalaj; değilse toplamı 750 ml edecek kadar ambalajBirincil numune
5 litreden büyük ambalajAB 2022/2105, Ek IIRastgele seçilen ambalajlardan alınıp karıştırılırEn az birer litrelik birimler

Tebliğ'deki çizelge şöyledir: 25 ambalaja kadar 2, 26-150 için 3, 151-1200 için 5, 1201-35000 için 8, 35001 ve üzeri için 13 ambalaj ayrılır. Ambalajlar partiden sistematik olarak ayrılan birimler arasından gelişigüzel seçilir. Her kaptan eşit miktarda alınır: en az yaklaşık 50 ml'lik üçer asit numunesi ve birleşik numuneye girecek yaklaşık 500 ml. Bir litreye kadar küçük ambalajlarda numune kapalı ambalaj olarak alınır.

AB kuralında 5 litreden büyük ambalajlarda ayrılacak ambalaj sayısı 10'a kadar 1, 11-150 için 2, 151-500 için 3, 501-1500 için 4, 1501-2500 için 5'tir; sonrasında her 1000 ambalaj için bir tane eklenir. Birincil numune sayısı da partinin hacmine göre artar: 7.500 litrenin altında 2, 25.000 litrenin altında 3, 75.000 litrenin altında 4. Kural serttir: Birincil numunelerden biri uymazsa partinin tamamı uygunsuz sayılır.

IBC'de nasıl davranılmalı?

Tebliğ IBC'yi adıyla saymaz. Bizim önerimiz, tek IBC'yi küçük bir tank gibi ele almak ve üstten aşağıya en az üç düzeyden almaktır. Birden çok IBC varsa ve aynı partiyse her birinden eşit miktar alıp paçal hazırlayın. Dolumları farklıysa ayrı parti sayın. Numune resmî denetime gidecekse Denetim Birimi'nin uygulamasını önceden sorun. ISO 5555'in 2014 değişikliği esnek tanklar (flexitank) için de ayrı bir bölüm ekler.

Numune nasıl saklanır ve kayda bağlanır?

  • Üç takım hazırlayın. Tebliğ'de iki takım açılmadan analiz ve şahit numunesi olarak laboratuvara gider, bir takım Denetim Birimi'nde kalır. Ticari alımda aynı mantıkla alıcı ve satıcı birer takım tutabilir.
  • Birlikte mühürleyin. Tebliğ'de numuneler Ticaret Denetmeni ile firma tarafından mühürlenir, üzerine imzalı numune kartı konur.
  • Karanlıkta ve serinde tutun. AB'nin 2022/2105 sayılı tüzüğü numunenin karanlık ve sıcaktan uzak bir yerde tutulmasını, en geç beşinci iş günü laboratuvara gönderilmesini ister. Pratikte koyu renkli kap ve az hava boşluğu da yardımcı olur.
  • Etiketi eksiksiz yazın. Parti numarası, tank ya da ambalaj no, tarih, numuneyi alan kişi. Rapordaki ve alım kaydındaki numara aynı olmalıdır.

Tebliğ'de numuneler en fazla altmış gün, alıcı ile satıcı arasında anlaşmazlık varsa giderilene kadar saklanır. Kendi uygulamanızda saklama süresini yazılı hâle getirmek de bir uyuşmazlıkta işinizi kolaylaştırır.

Kendi aldığınız numune resmî numunenin yerine geçer mi?

Geçmez. Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği'ne göre resmî numune Gıda ve Yemin Resmî Kontrollerine Dair Yönetmelik'e göre alınır. İşletmenin kendi numunesi alım ve kalite kararı için bir dayanaktır. Raporun bu farkını laboratuvar yazısında açıkladık.

Olivex okuması numuneden bağımsız mı?

Hayır. Saha okuması da birkaç damlalık bir örnek üzerinden yapılır ve o damlaların geldiği yağı anlatır. Okumayı paçal numuneden yapın, sonucu parti kaydına bağlayın; şüpheli çıkan partide mühürlü numuneyi laboratuvara gönderin. Sahadaki adımları çalışma modelimizde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Analiz setini işinizde deneyelim; nerede ve hangi sıklıkla okuma yapacağınızı birlikte konuşalım.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin