AB'ye zeytinyağı satışında iki tüzük belirleyicidir: 2022/2104 kategori, etiket ve menşe kurallarını, 2022/2105 ise üye devletlerin uygunluk kontrolünü, numune almayı ve analiz yöntemlerini düzenler. Naturel sızma ve naturel birinci için temel kalite sınırları Türk Gıda Kodeksi ile sayısal olarak aynıdır, asıl fark etiket, menşe beyanı ve belge beklentisindedir. Kontrolde birincil numunelerden biri uymazsa partinin tamamı uygunsuz sayılır.
Kategori adları ve sınırlar nasıl eşleşir?
| Türk Gıda Kodeksi | AB 2022/2104 |
|---|---|
| Naturel sızma zeytinyağı | Extra virgin olive oil |
| Naturel birinci zeytinyağı | Virgin olive oil |
| Ham zeytinyağı | Lampante olive oil |
| Rafine zeytinyağı | Refined olive oil |
| Riviera zeytinyağı | Olive oil composed of refined olive oils and virgin olive oils |
| Pirina yağı | Olive-pomace oil |
Extra virgin için serbest asitlik en fazla %0,80, peroksit en fazla 20, K232 en fazla 2,50, K270 en fazla 0,22, Delta K en fazla 0,01, etil esterler en fazla 35 mg/kg; virgin için asitlik %2,0, K232 2,60, K270 0,25'tir. Duyusal ölçütler de aynıdır. Yani "Türkiye'de sızma olan AB'de de sızmadır" demek laboratuvar değeri açısından makuldür, ama kontrolde sonuç o gün ölçülen değere bakar.
Etikette ne değişir?
| Konu | AB 2022/2104 | Türk Gıda Kodeksi Tebliği |
|---|---|---|
| Kategori açıklaması | Zorunlu; extra virgin için "superior category olive oil obtained directly from olives and solely by mechanical means" | Benzer ifade etikette yer alabilir |
| Menşe | Extra virgin ve virgin için zorunlu; diğer kategorilerde yazılmaz | Tebliğ yalnızca coğrafi işareti düzenler |
| Tüketici ambalajı | En fazla 5 litre, açılınca yeniden kapanamayan sistem | Son tüketiciye ön ambalajlı satış şartı |
| Saklama uyarısı | Işık ve ısıdan uzak tutulması belirtilir | Etiket maddesinde yok |
| Hasat yılı | Ancak ambalajın %100'ü o hasattan ise | Tebliğ'de ayrı hüküm yok |
| Başka yağla karışım | Tanımlı adla ve yüzdeyle satılabilir | Yasak |
Soğuk sıkım için 27 °C şartı ve asitlik yazılırsa peroksit, mumsu madde ve UV değerlerinin de aynı puntoyla verilmesi iki metinde ortaktır. AB'de asitlik, son tüketim tarihinde beklenen azami değerdir.
Menşe yazımında Türk ihracatçıyı ilgilendiren iki kalıp vardır. Üçüncü ülke menşeli yağ ülke adıyla belirtilebilir; ithal yağda menşe, 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu'nun 59-63. maddelerine göre belirlenir. Karışım için kullanılabilecek ifadeler "blend of olive oils not of European Union origin" ve AB menşeli yağla karışımda "blend of olive oils of European Union origin and not of European Union origin" kalıplarıdır. Zeytin başka ülkede hasat edilip başka ülkede sıkıldıysa bu da ayrı bir kalıpla yazılır. "First cold pressing", "cold extraction" ve tat ifadelerini etikete koyacak olan, bunları belgeleyebilmelidir.
Uygunluk kontrolü nasıl işler?
- Sıklık: Üye devlet, piyasaya arz edilen her bin ton zeytinyağı için yılda en az bir kontrol yapar. Seçim, risk analizine dayanır.
- Risk ölçütleri: Kategori, üretim dönemi, diğer bitkisel yağlara göre fiyat, harman ve dolum, depolama, menşe, varış yeri, işletmenin konumu ve geçmiş bulgular. Kontrol, AB'ye ilk giriş noktasında da yapılabilir.
- Numune: ISO 661 ve ISO 5555'e, ambalajlı partide Ek II'ye göre alınır; karanlıkta tutulur, en geç beşinci iş günü laboratuvara gider. Adımları numune alma yazısında anlattık.
- Süre: Asitlik, peroksit, UV, etil ester, mumsu madde ve duyusal analizler ambalajlı yağda son tüketim tarihinden önce, dökme yağda numune ayını izleyen altı ay içinde tamamlanır.
- Değerlendirme: Sonuçlar doğrudan Ek I sınırlarıyla karşılaştırılır. Tüm birincil numuneler uyuyorsa parti uygundur.
- Duyusal itiraz: Onaylı panel kategoriyi doğrulamazsa işletme iki karşı değerlendirme isteyebilir. AB dışında üretilen yağda bunlar, uygunsuzluğu bulan panelden farklı iki panelce yapılır. Doğrulanmazsa masrafları işletme öder.
- Belge: Etiketteki işletmeden, kategori açıklaması, menşe ve özel ifadeler için belge istenebilir. Değirmenden dolum aşamasına kadar işletmeler kategori bazında giriş-çıkış kaydı tutar.
- Yaptırım: Üye devlet etkili, orantılı ve caydırıcı yaptırımları kendi belirler.
Türk ihracatçı sevkiyattan önce ne hazırlamalı?
- Standardı sözleşmeye yazın. Sınıfın AB 2022/2104'e göre verildiğini ve analizin hangi laboratuvar ve panelce yapılacağını belirtin. Laboratuvar yazısında seçenekleri anlattık.
- Etiketi ithalatçıyla birlikte kontrol edin. Kategori ifadesi, menşe kalıbı, saklama uyarısı ve ambalaj hacmi için üye devletin dilini de netleştirin.
- Son tüketim tarihini ölçüye göre seçin. Kontrol son güne kadar yapılabildiği için K232, K270 ve peroksitte dolumda sınıra yakın bir yağa uzun tarih yazmak riski büyütür. Yağın raftaki değişimini naturel sızma yazısında ele aldık.
- Parti dosyası tutun. Hasat ve değirmen yeri, sıkım sıcaklığı, panel raporu, analiz raporu, şahit numune.
- Türk denetimini ayrı düşünün. Ticaret Bakanlığı'nın 2026/21 sayılı tebliği kapsamındaki denetim, AB'deki uygunluk kontrolünün yerine geçmez.
Ticari tarafta ayrı bir başlık kotadır. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği, AB'de Türk zeytinyağına uygulanan kotanın 100 ton olduğunu belirtiyor ve en az 60 bin tona çıkarılmasını talep ediyor. Güncel tarife bilgisini gümrük müşavirinizden teyit edin.
Olivex bu dosyanın neresinde durur?
Olivex okuması yağın hangi sınıfta durduğunu dolumdan ve yüklemeden önce gösterir, sonuç partisiyle kaydedilir ve rapor olarak paylaşılabilir. AB uygunluk kontrolünde geçerli bir analiz ya da panel belgesi değildir; hangi partinin laboratuvara gitmesi gerektiğini ayırmaya yarar. İhracatçılar sayfasında kullanımı bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Komisyon Yetki Devrine Dayanan Tüzüğü (AB) 2022/2104, konsolide metin, 10 Haziran 2024
- Komisyon Uygulama Tüzüğü (AB) 2022/2105 (madde 3, 5, 8, 9, 11, 13 ve Ek II)
- İrlanda Gıda Güvenliği Otoritesi (FSAI), Olive oil legislation
- Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26), Resmî Gazete, 17 Eylül 2017
- Tebliğ No: 2023/23 ekleri: Ek-1 ve Ek-2
- Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatında ve İthalatında Ticari Kalite Denetimi Tebliği (2026/21), Resmî Gazete, 31 Aralık 2025
- Foreks, Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği açıklaması, 27 Ekim 2026


